Η ΜΕΤΑΞΥ ΑΛΗ ΚΑΙ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ ΣΥΝΘΗΚΗ

<< Θ Ε Ο Σ Ε Ι Ρ Η Ν Η Κ Α Ι Σ Υ Γ Χ Ω Ρ Η Σ Ι Σ>>

Εγώ, Πασάς Δελβίνου, Βελής Αλή Βελή Μουχτάρ Σαλήχ, Τεπελενλής, εις τ΄ όνομα Αλή Τεπελενλή Γαζή, Ιωάννινα Βαλεσή, τοπάρχου Θεσσαλίας, Δερβεντζή Πασά, μέλους του υψηλού Συμβουλίου του Δοβλετίου του βασιλέως, των βασιλευόντων δι΄ αδείας του εις τους θρόνους του κόσμου, δίδω προς τους Χριστιανούς του Σουλίου την παρούσαν συνθήκην.

Α΄. Οι Σουλιώται είναι ελεύθεροι να αναχωρήσουν από τον τόπον των, με τ΄ άρματα, αναγκαία του πολέμου, τροφάς και ό,τι άλλο θέλουν να πάρουν, δια να υπάγουν είτε μέσα, είτε έξω της Αλβανίας, είτε όπου αλλού θελήσουν.

Β΄. Υπόσχομαι να τους προμηθεύσω, ανεξόδως τα ζώα, τ΄ αναγκαία να μεταφέρουν τα πράγματα, αναγκαία του πολέμου, ζωοτροφίας, πληγωμένους, αρρώστους, γέροντας, γυναίκας και παιδία, έως εις τον τόπον όπου κατοικήσουν.

Γ΄. Θέλει λάβουν τους κατά προσταγήν του πατρός μου Βεζύρη κρατουμένους Σουλιώτας ως ρεέμια (σ.σ.ομήρους).

Δ΄. Όσοι από τους Σουλιώτας θελήσουν να κατοικήσουν εις την Αλβανίαν, θέλει λάβουν χάρισμα υποστατικά και χωρία, και θέλει εύρουν δια πάντα τιμήν, ασσφάλειαν και προστασίαν από τον πατέρα μου και όλον το οτζάκι μας.

Ε΄. Βεβαιώνω μεθ΄ όρκου ταύτην την συνθήκην ιεράν και ακαταπάτητον, και ποτέ Σουλιώτης να μην ενοχληθή, υβρισθή, ή ζητηθή κανείς από κανένα δια τα περασμένα. Αν βιάσω ή από τους ανθρώπους μου κανείς πατήση τα συμπεφωνημένα, να μην ήμεθα Μουσουλμάνοι μήτ΄ εγώ μήτε οι περί εμέ. Αι γυναίκες μας να μας χωρίσουν, και ορκιζόμεναι τρεις φοραίς τον μέγαν όρκον, να μας κηρύξουν ξένους και τους γάμου δεσμούς μας διαλυμένους.

Εις ένδειξιν πίστεως ίσον της παρούσης συνθήκης θέλει δοθή εις τους Σουλιώτας, και ο Θεός να με καύση με την φωτιάν των αστραπών του, αν δεν την φυλάξω.

Συμφωνηθέν, κυρωθέν, και υπογραφέν από εμένα και τους συμπολεμήσαντες μ΄ εμένα συναδέλφους μου, όλους Μουσουλμάνους Σουνίτας.

ΣΟΥΛΙ 12 Δεκεμβρίου 1803

Βελή Πασάς Αλή Πασά

Ελμάζ βέης ,Ισμαήλ βέης Κοντζιώτης, Μουαρέμ Μουχουρδάρης,Ισμαήλ Πασόβεης, Χασάν Δερβίσης, Άγος Μουχουρδάρης, Αβεδίν Ζαρχάν, Ομέρ Δερβίσης, Μέτζιο Μπόνος, Χατζή Πρόνιος, Αιατίφ Χότζας, Χούσε Τόσκας, Αμπάζ Τεπελένας.

(Διατηρήθηκε η γλώσσα και η γραφή του κειμένου από την Ιστορία Αλή πασά του Παν. Αραβαντινού , πλην μονοτονικού)

ΥΓ. Είναι απορίας άξιον ότι η εν λόγω συνθήκη δεν περιέχεται στο 4τόμο έργο (Αρχείο Αλή Πασά) που εξέδωσε ο Β.Παναγιωτόπουλος και οι συνεργάτες του, παρ΄ όλο που γίνεται μνεία σ΄ αυτό για την ύπαρξή της!

Ibrahim Manzour Effendi. Γεννήθηκε στο Στρασβούργο το 1776, αλλά καταδιωχθείς το 1803 κατέφυγε στη Κωνσταντινούπολη που κατατάχθηκε στον Τουρκικό στρατό με το βαθμό του Συνταγματάρχη. Το 1816 έφτασε στη αυλή του Αλή πασά, ως οργανωτής του πυροβολικού του, παραμένοντας εκεί ως το 1819.Γνωρίζοντας άριστα την τουρκική γλώσσα είχε πληροφορίες και μαρτυρίες, καθώς και προσωπικά βιώματα .Τα στοιχεία αυτά χρησιμοποίησε στη συγγραφή του έργου του : "Απομνημονεύματα για την Ελλάδα και Αλβανία στη διάρκεια της κυβερνήσεως του Αλή πασά "-Παρίσι 1827.

Μετεφέρουμε εδώ ένα απόσπασμα από το έργο του, όπως αυτό περιέχεται σε βιβλίο του Ιστορικού και Λόγιου  (εκ Παραμυθιάς) Βασίλη Κραψίτη, για το χορό του Ζαλόγγου:

"...Εκατό γυναίκες έμεναν με μια ομάδα παιδιών. Είχαν βρεθεί χωρισμένες από τους δικούς των και, από το ύψος του βράχου (σ.σ.Ζαλόγγου)  στον οποίο είχαν σκαρφαλώσει, γίνονται οι μάρτυρες της τρομερής τύχης των συντρόφων τους. Η τύχη αυτή τούς απειλούσε με την σειρά τους. Μια ξαφνική όμως απόφαση τούς υπόσχεται να τους βοηθήσει εναντίον της ατιμίας και της ντροπής της τιμωρίας. Πιάνονται από τα χέρια, αρχίζουν ένα χορό, που τα βήματά του  τα κινούσε ένας ασυνήθιστος ηρωισμός και η αγωνία του θανάτου τόνιζε τον ηρωισμό του. Τραγούδια πατριωτικά τον συνόδευαν· οι επωδοί τους αντηχούσαν στ΄ αυτιά των μουσουλμάνων. Ο ουρανός ασφαλώς τις άκουε. Στο τέλος των επωδών οι γυναίκες βγάζουν μια διαπεραστική και μακρόσυρτη κραυγή, που ο αντίλαλός της σβήνει στο βάθος ενός τραγικού γκρεμού, όπου ρίχνονται μαζί με όλα τα παιδιά τους."

Σε σημείωσή του ο Manzour αναφέρει:

"Ο Σουλεϊμάν Αγάς, Αλβανός αξιωματικός, θλιβερός μάρτυρας της   αξιομνημόνευτης αυτής τραγωδίας, μου διηγήθηκε όλες τις λεπτομέρειες. Τα δάκρυα πλημμύριζαν τα μάτια του διηγώντας αυτά· και όμως ήταν του στρατού του Αλή Πασά."

Διατηρήθηκε η γλώσσα και η γραφή, πλην μονοτονικού

                                                  Ιστορία και δημοτικό τραγούδι  

Πολλά έχουν λεχθεί για το δημοτικό τραγούδι. Ας δούμε τί είδους μνημείο του λόγου είναι και πώς συνδέεται με τη ζωή και την πορεία του ατόμου στην κοινωνία και ιδιαίτερα του ΄Ελληνα.
Κατά τον Claude Fauriel τα δημοτικά τραγούδια είναι δημιούργημα λαϊκό με όλη τη δύναμη και με όλη τη σημασία που έχει η αυτή η λέξη, εκφράζουν κάτι το αληθινό, κάτι το σοβαρό και κάτι που το έχει ζήσει ο δημιουργός του (σ.σ. ο ανώνυμος λαός),κληροδοτούνται έτσι από γενιά σε γενιά, χωρίς να τα καταστρέφει ο χρόνος και είναι σαν να χαίρονται την αθανασία, μέσα σε δημιουργήματα που προορίζονται να λησμονηθούν αργά ή γρήγορα.
Κατά τον Νικ.Πολίτη τα τραγούδια εγκατοπτρίζουν πιστά και τέλεια το βίο, τα ήθη, τα συναισθήματα και τη διανόηση του Ελληνικού λαού και επιπλέον αναζωπηρούν και εξωραϊνουν με τον ποιητικό διάκοσμό τους τις αναμνήσεις των εθνικών περιπετειών του
Κατά το Γιώργο Καραμπελιά το δημοτικό τραγούδι, αποδίδει, με τον πιο ολοκληρωμένο τρόπο, τις ιδιαιτερότητες της Ελληνικής ιδεολογίας, το <<συναμφότερο >> του εθνικού μας χαρακτήρα. Ενός χαρακτήρα που έχει διαμορφωθεί σε μια πορεία χιλιάδων χρόνων, μέσα από περιπέτειες, μεταπτώσεις και αλλαγές, που ελάχιστοι ιστορικοί λαοί έχουν γνωρίσει, σε αντίθεση με πολλές τρέχουσες <<απομυθοποιητικές >> θεωρίες που επιθυμούν να το αντιμετωπίσουν ως <<ένα και μόνο τραγούδι>> είναι εν τέλει το βίωμα του Ελληνικού λαού ως προς τη θέση του στον κόσμο. Ακόμη είναι ο τρόπος που ο Ελληνικός λαός έχει συνείδηση του κόσμου.
Κατά το Χρ.Μαλαβίτση το δημοτικό τραγούδι αποτελεί εν τέλει το περιεχόμενο της συνειδήσεως του Ελληνικού λαού, είναι ο φορέας της φιλοσοφίας του, της βιοθεωρίας του, του πνεύματός του, των αντιλήψεών του. Εν τέλει είναι ο πολιτισμός και η παιδεία του Ελληνικού λαού δια μέσου των αιώνων. Παρ΄ ότι δεν είχε Σχολεία (την περίοδο της τουρκοκρατίας),δεν είχε τίποτε άλλο, έφτιαξε ο ίδιος το δημοτικό τραγούδι, ένα τραγούδι με το οποίο κάλυπτε τα υπαρξιακά του ανοίγματα και επεσήμανε τις πιο καίριες διαστάσεις της ανθρώπινης ύπαρξης.
Η Αθανασοπούλου Σοφία στη διδακτορική της εργασία αναφερόμενη στα κλέφτικα τραγούδια επισημαίνει ότι: αυτά εκφράζουν τις συνειδήσεις του απλού λαού για το ρόλο και τη δράση των ανθρώπων που βοήθησαν στην Εθνική αποκατάσταση, αποτελώντας τα ηρωικά πρότυπα που έκαναν ταυτόσημες τις έννοιες αρματολοί και κλέφτες.
Χωρίζονται σύμφωνα με το Νικ.Πολίτη σε πολλές κατηγορίες,οι σπουδαιότερες των οποίων είναι: Ιστορικά, Κλέφτικα, Ακριτικά, Παραλογές, Αγάπης, Νυφικά, Ναναρίσματα, Κάλαντα, Βαϊτικα, Μοιρολόγια, Μοιρολόγια του κάτω Κόσμου και του Χάρου, Γνωμικά, Εργατικά, Περιγελαστικά κ.λ.π.
Κλείνοντας παρουσιάζουμε ένα Ιστορικό τραγούδι που αναφέρεται στην ανατίναξη του Δημουλά τον Πύργο στη Ρηνιάσα Πρεβέζης (25-12-1803) από τις δυνάμεις του Αλή πασά, μετά την καταστροφή των Σουλιωτών στο Ζάλογγο τις 17-12-1803,και επιγράφεται:

                   
                          Της Δέσπως

Αχός βαρύς ακούεται, πολλά τουφέκια πέφτουν.
Μήνα σε γάμο ρίχνονται, μήνα σε χαροκόπι;
Ουδέ σε γάμο ρίχνονται ,ουδέ σε χαροκόπι,
η Δέσπω κάνει πόλεμο με νύφες και μ΄ αγγόνια.
Αρβανιτιά την πλάκωσε στου Δημουλά τον πύργο.
<<Γιώργαινα, ρίξε τ΄άρματα, δεν είναι εδώ το Σούλι.
Εδώ είσαι σκλάβα του πασά, σκλάβα των Αρβανίτων.
-Το Σούλι κι΄ αν προσκύνησε, κι΄ αν τούρκεψε η Κιάφα,
η Δέσπω αφέντες Λιάπηδες δεν έκαμε, δεν κάνει>>.
Δαυλί στο χέρι νάρπαξε, κόρες και νύφες κράζει.
<<Σκλάβες τουρκών μη ζήσουμε,παιδιά μ΄,μαζί μου ελάτε>>.
και τα φυσέκια ανάψανε, κι΄ όλοι φωτιά γενήκαν.

            Μιλτιάδης Α.Καρράς

Μου αρέσει!

Σχόλιο

  Εθνική Παλλιγγενεσία  και μάχη στους Βαριάδες Ιωαννίνων 7-12-1820

Κατά τα μέσα του 1820 η Τουρκική κυβέρνηση κήρυξε τον Αλή πασά των Ιωαννίνων φιρμανλή (αποστάτη).Με το διάταγμα αυτό προβλεπόταν η επιστροφή των διωχθέντων-  εξορισθέντων από τον Αλή στις περιουσίες των. Η κατ΄ αρχάς προσέγγιση των Σουλιωτών από του Σουλτανικούς  για επανεγκατάσταση στο Σούλι δεν ευώδωσε  με αποτέλεσμα αντιπροσωπεία Σουλιωτών  με επικεφαλής τον Μάρκο Μπότσαρη και το Λάμπρο Βέϊκο την 4-12-1820 να συμμαχήσει με τον Αλή πασά εναντίον του Σουλτάνου με κυριώτερους όρους την παραχώρηση του Σουλίου, την ανταλλαγή σημαντικών ομήρων καθώς και την αξιόλογη χρηματική χορηγία εκ μέρους του Αλή. Ως όμηροι, κατά τον Β. Κραψίτη, παραδόθηκαν: η Χρυσούλα, σύζυγος Μάρκου Μπότσαρη με τα παιδιά του, ο αδελφός του Μάρκου Κώστας, η αδελφή του Δράκου, ο Κώστας Τζαβέλλας, ο Γεώργιος Ζέρβας, ο Ναστούλης Δαγκλής και ο Κίτσο Κολιός με τον Κώστα Διαμάντη.΄Ελαβαν δε ως όμηρο τον 24χρονο Χουσεΐν πασά του Μουχτάρ, έγγονο  του Αλή.

    Ακολούθως την 6-12-1820 οι Σουλιώτες εγκατέλειψαν το τουρκικό στρατόπεδο και με τέχνασμα κατέλαβαν τον οχυρόν πύργον των Βαριάδων  αναφέρει ο καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Εμμανουήλ Πρωτοψάλτης,τον οποίον κατέστησαν πρόχειρον των ενεργειών τους κέντρον.

   Ο Carolos Bartholdy αναφέρει ότι την 6 -12-1820, ένδοξον και αξιομνημόνευτον ημέρα δια το Ελληνικό έθνος, ως παρατηρεί ο Κουτσονίκας, εγκατέλειψαν οι Σουλιώτες,300 τον αριθμόν, το τουρκικόν στρατόπεδον, όπως ανακτήσωσι την πατρίδα των, και  δώσωσι το σύνθημα εις ανάστασιν της όλης Ελλάδος. Και συνεχίζει ότι η Ελληνική επανάσταση δεν εξερράγη την άνοιξη του 1821,οπως μέχρι τώρα επιστεύετο, αλλά τον Δεκέμβριο του 1820.Το αξιόλογο τούτο γεγονός ο FINLAY προσπαθεί να το επισκιάσει, ισχυριζόμενος ότι οι Σουλιώτες,  ανακτώντες την πατρίδα των ουδέν περί Ελληνικής εθνεγερσίας εγνώριζον. Πλανάται όμως. Ο Βότσαρης και οι αρχηγοί των Σουλιωτών γνώριζαν το μυστικό της Εταιρείας. 

    Ο Σουλιώτης Λάμπρος Κουτσονίκας αναφέρει ότι η πράξις αυτή είναι μία των πρώτων επαναστατικών πράξεων των Ελλήνων, η οποία πρέπει να υπάρξη μία των επισήμων εις τα χρονικά της Ελληνικής ιστορίας δια το την τολμηράν των Ελλήνων απόφασιν  και την επιτυχίαν αυτής, συμβάσης την 07-12-1820.

    Ακολούθως την 12-12-1820 οι Σουλιώτες ξαναγύρισαν, ύστερα από 17 ακριβώς χρόνια στην πατρίδα τους και η ημερομηνία αυτή αποτελεί μια ιστορική πραγματικότητα, η οποία λογίζεται ως επίσημη ανακήρυξη της Ελληνικής Παλιγγενεσίας,σημειώνει ο εκ Παραμυθιάς ιστορικός και λόγιος Βασίλης Κραψίτης.

   Ο Αραβαντινός Σπύρος σημειώνει ότι  ορθώς παρατηρεί ο Κουτσονίκας, τη γνώμη του οποίου ασπάζεται και ο Bartholdy, ότι η ημερομηνία αυτή της επανάκτησης του Σουλίου (12-12-1820)  πρέπει να λογιστεί ως επίσημος της Παλιγγενεσίας ανακήρυξη. Την ίδια άποψη έχει εκφράσει στο Νέο Κουβαρά και ο Φιλόλογος ιστορικός ΄Αγγελος Παπακώστας.

   Ακόμη με υπόμνημα που   κατατέθηκε στην Γ΄ Εθνική συνέλευση της Επιδαύρου το 1826  αναφέρεται ότι: Το Σούλι άρχισε τον ιερό αγώνα τέσσερες μήνες προ των άλλων μερών της Ελλάδος, αποστήσαν το έτος 1820 κατά τον Δεκέμβριο μήνα.

   Επίσης ο Κ.Παπαρρηγόπουλος αναφέρει: "Ούτως η συμμαχία, και τη 6η Δεκεμβρίου 1820 εγκατέλιπον  οι Σουλιώται, το οσμανικόν στρατόπεδον, ουχί βεβαίως ίνα σώσωσι τον Αλή ,αλλ΄ ίνα δώσωσι το σύνθημα της μεγάλης σύμπαντος του  Έθνους Επαναστάσεως, ήτις προ ετών παρεσκευάζετο δια των ενεργειών της Φιλικής Εταιρείας μεθ΄ ης εγκαίρως είχον συνεννοηθεί  ό τε Βότσαρης και άλλοι των Σουλιωτών αρχηγοί."

Ο  Δ.Τ. Νότη  Μπότσαρης στον πανηγυρικό που εκφώνησε την 31-5-1970 στο Σούλι ανέφερε για την 12-12-1820:"Λογικώς  αυτήν την ημέρα αρχίζει η Ελληνική Εαπανάστασις".

   Τέλος ο Ι.Λαμπρίδης αναφέρει: "Το σύνθημα όμως της γενικής του έθνους εξεγέρσεως δίδοται τη 18 Δεκεμβρίου  του 1820 υπό 800 περίπου Σουλιωτών εν τη ακροπόλει της Κιάφας!"

   Ακόμη να θυμίσουμε ότι από του Βαριάδες κατάγονταν η μητέρα του Μάρκου Μπότσαρη ονόματι Χρυσούλα Παπαζώτου Γιώτη.-

                                               ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ 



 Σχετικά με την καταγωγή των Σουλιωτών ο Ε.Γ.ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΗΣ-καθηγητής Πενεπιστημίου Αθηνών σε εκδήλωση-ομιλία στην Ηπειρωτική Εταιρεία Αθηνών το 15-12-1982 με θέμα "Σούλι-Σουλιώτες" ανέφερε ότι:

<< Πιστεύω ακραδάντως ότι οι Σουλιώται ανήκον εξ αρχής εις την ελληνικήν φυλήν. Και αν ποτέ υπήρχαν μεταξύ των Αλβανοί,οι τελευταίοι αυτοί ήσαν ασφαλώς εξ εκείνων, που έζησαν επί πολλούς αιώνας υπό την επίδρασιν του Ελληνισμού και του Χριστιανισμού, και συζυμωθέντες μετά των Ελλήνων αφομοιώθησαν υπ' αυτών.>>

 Σελ.7 Σούλι-Σουλιώται Ε.Γ.ΠΡΩΤΟΨΑΛΤΗ έκδοσης Βιβλιοθήκης Ηπειρωτικής Εταιρείας Αθηνών αριθ.53/1983

ΠΕΤΡΙΔΗΣ Α.-ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΣΟΥΛΙΩΤΩΝ Ο ΠΕΤΡΙΔΗΣ Α. στο φυλλάδιο 422 του περιοδικού "ΠΑΝΔΩΡΑ" έτους 1867 με τίτλο ΠΕΡΙ ΣΟΥΛΙΟΥ,σχετικά με την καταγωγή των Σουλιωτών αναφέρει: "Προσθετέον δ΄εν τούτοις ότι οι Σουλιώται Αλβανοί δεν ήσαν,ως πολλοί περί τούτων δοξάζουσι,αλλά λαός εκ διαφόρων μερών της Ηπείρου εις την ορεινήν ταύτην χώραν συναθροισθείς δια το δεινόν των τότε χρόνων ωμίλει δε την αλβανικήν γλώσσαν δια το επικρατούν απανταχού της Ηπείρου αλβανικόν στοιχείον,όπερ εναγκαλισθέν τον μωαμεθανισμόν έτι μάλλον επίεζε το χριστιανικόν.-" (διατηρήθηκε η γλώσσα του κειμένου)

Στρατηγός Π.Γ.ΔΑΓΚΛΗΣ-Καταγωγή Σουλιωτών

Σχετικά με την καταγωγή των Σουλιωτών παραθέτουμε απόσπασμα από το βιβλίο του Στρατηγού Π.Γ.Δαγκλή με το οποίο αποκαλεί τους Σουλιώτες ήρωες του Λεωνίδα. ΓΕΝΕΑΛΟΓΙΚΑ- 1.Ο ΜΙΣΕΜΟΣ << Τον χρον.1803 Νοεμβρήου εμησέψαμε από την γληκήτατήν μας πατριδα την ονομασμένην σουλη.ης διαστημα τρησημηση χρόνους ακαταπαφτού πόλεμου,μέρα νύχτα κλησμένη και υστερημένη όλα τα αναγκέα τής τροφής μας.ης το ήστερον χρόνον ηστερηθημεν και το πηοτόν οπου πρότα το ήχαμε ελεύθερον.τα έματα έτρεχον κάθε στιγμήν ποταμηδόν και η ήροες εκείνη τού λεονίδα εκρουούνταν (σ.σ.=κτυπιούνταν) από τές τέσσερες μερηές 1000 κόντρα ης 4000 χηληάδες αγαρηνόν και χορής ψομή.αλά με κρέας,λάχανα και άλλα χόρτα και καρπούς δεντρόν. αφτη η πατρήδα εσατάθη κόντρα ης τους τούρκους 10 χρόνους αλά αργά καί ης τους ήστερους τούτους 3 1/2 χρόνους έγηνε θρηνος μέγας ο πόλεμος ακατάπαφτος και ακήμητος μέρα νήχτα Ο μησεμός μας ης Πάργα απο Πάργα ης κορφούς.>> (διατηρήθηκε η γραφή και η ορθογραφία του συγγραφέα) Στρατηγού Π.Γ.Δαγκλή Αναμνήσεις-έγγραφα-αλληλογραφία τόμος Α΄ σελ.1 (Επιμέλεια Ξ.Λευκοπαρίδη-Βιβλιοπωλείο Ε.Γ.ΒΑΓΙΟΝΑΚΗ-Αθήνα 1965